Verduurzamingsactiviteiten als vergunningvrije beheermaatregel
04-09-2025
Het kabinet probeert Nederland van het (stikstof)slot te krijgen. Zo zou de 'Spoedwet vervangen omgevingswaarde stikstof' moeten voorzien in afschaffing van de omgevingswaarden (focus op emissies in plaats van deposities) en invoering van een rekenkundige ondergrens. Ook is het de bedoeling om te lobbyen in Europa voor aanpassing/herijking van Europese regelgeving voor Natura 2000-gebieden. De nieuwste loot aan de stam om het stikstofdossier in beweging te krijgen, is dat bepaalde verduurzamingsactiviteiten zouden moeten worden gezien als beheermaatregel voor natuurverbetering en daarom vergunningvrij zijn. In dat verband is tot en met 5 oktober 2025 een wijziging van artikel 11.16 Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) ter internetconsultatie voorgelegd: de 'AMvB vergunningvrije verduurzamingsactiviteiten'.
In deze Legal Update praten wij u bij over dit voorstel.
Vergunningplicht
Natura 2000-activiteiten zijn activiteiten die significante gevolgen kunnen hebben voor een Natura 2000-gebied. Projecten die nodig zijn voor het beheer van een gebied (beheermaatregelen), vallen hier niet onder (bijlage I Omgevingswet). Voor Natura 2000-activiteiten is in principe een omgevingsvergunning nodig (artikel 5.1 onder e Ow). De vergunningplicht geldt dan weer niet voor de Natura 2000-activiteiten die als vergunningvrij zijn aangewezen (paragraaf 11.1.2 van het Bal).
Voorstel
Het kabinet wil artikel 11.16 Bal wijzigen om verduurzamingsactiviteiten vergunningvrij maken. Het moet blijkens het huidige voorstel dan gaan om wijziging van een activiteit:
waardoor emissie van ammoniak of stikstofoxiden tenminste 30% afneemt maar niet leidt tot een activiteit die naar zijn aard anders is dan de bestaande activiteit (dus niet kantoren vervangen door woningen)
die niet mag uitbreiden qua omvang als die omvang relevant is voor de emissie van ammoniak of stikstofoxiden (stalverduurzaming mag maar niet met het houden van meer dieren)
zonder andere significant nadelige gevolgen voor een Natura 2000-gebied (zoals de overstap van een dieseltrein naar een elektrische) en
waarbij tijdelijke toename van stikstofemissie is toegestaan gedurende de realisatiefase maar niet langer dan drie jaar en niet meer dan een factor 5 van de emissiereductie na realisatie van de wijziging van de bestaande activiteit
Volgens de toelichting op de voorgenomen wijziging, is bedoeld te verduidelijken dat de verduurzamingsactiviteiten onder deze voorwaarden zijn aan te merken als beheermaatregel. Ze worden namelijk geacht nodig te zijn voor de natuur. Beheermaatregelen zijn geen Natura 2000-activiteit en dus niet vergunningplichtig (of onderworpen aan een passende beoordeling), is het idee. Er blijven uiteraard ook andere beheermaatregelen mogelijk en het voorstel verandert niets aan de vergunningplicht voor intern salderen. Zie ook onze eerdere Legal Update "Intern salderen nog verder bemoeilijkt' en "Stikstofalarm: (ook bestaande) activiteiten in de knel"
En nu?
Het is de vraag of de voorgestelde wijziging past in de systematiek van de Ow, zoals de wetgever zelf expliciet meent. Beheermaatregelen zijn zoals gezegd geen Natura 2000-activiteiten en dus niet vergunningplichtig. In het voorstel wordt echter juist een vergunningvrije situatie toegevoegd in de paragraaf Natura 2000-activiteit en dat was een beheermaatregel nu net niet. Ook is het de vraag of überhaupt wel sprake is van een beheermaatregel. Uit (Europese) jurisprudentie (ECLI:EU:2018:255 en ECLI:NL:RVS:2025:2198) volgt namelijk dat om daarvan te kunnen spreken, het primaire doel van de maatregel natuurherstel moet zijn. Weliswaar is toegestaan dat daarnaast ook een ander doel wordt gediend met de maatregel, maar de focus moet dus liggen op natuurverbetering. De wetgever zou kunnen verduidelijken hoe zij dit onderscheid hier ziet.
We zullen moeten afwachten of en hoe dit zich ontwikkelt. Ik kan me voorstellen dat veehouderijen of andere initiatiefnemers niet staan te springen om te investeren in kostbare, schonere (stal)systemen (waarvan de exacte werking vaak ook nog eens niet overtuigend kan worden aangetoond) als die 'stikstofruimte' vervolgens niet kan worden aangewend voor de bedrijfsvoering.
Meer weten over dit onderwerp? Neem dan contact op met een van onze specialisten.
