Advies Raad van State over Besluit versterking regie volkshuisvesting: wetgever is aan zet

Het ontwerpbesluit versterking regie volkshuisvesting geeft verdere invulling aan de Wet versterking regie volkshuisvesting, die zoals bekend sinds 1 juli 2026 van kracht is. Op 26 oktober 2026 heeft de Afdeling advisering van de Raad van State (hierna: de Afdeling advisering) geadviseerd over het ontwerpbesluit. 

In deze bijdrage lichten wij het ontwerpbesluit en het advies van de Afdeling kort toe.  

Wat regelt het ontwerpbesluit? 

Het ontwerpbesluit wijzigt het Besluit bouwwerken leefomgeving, Besluit kwaliteit leefomgeving, het Besluit toegelaten instellingen volkshuisvesting 2015 en het Omgevingsbesluit. De regering wil namelijk onder andere bereiken dat overheden meer regie krijgen over de bouw van woningen. Het is de ambitie om jaarlijks 100.000 woningen bij te bouwen. De woningen moeten ook betaalbaar zijn. Daarom bepaalt het ontwerpbesluit dat nieuwbouw in iedere woningbouwregio uit twee derde betaalbare woningen moet bestaan, waarvan 30% sociale huur. Dat vraagt een goede dynamiek tussen gemeenten onderling: minder (betaalbare) woningbouw in de ene gemeente betekent namelijk dat andere gemeenten zich extra moeten inspannen, ook financieel. Hetzelfde geldt voor de betaalbaarheidseisen. 

Om woningbouw vlot te laten verlopen, is ook bepaald dat voor aan te wijzen projecten met een 'zwaarwegend maatschappelijk belang', alleen beroep openstaat bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (voorgesteld artikel 10.26f Omgevingsbesluit). De rechtbanken worden dan overgeslagen. Voor die projecten worden procedures ook versneld behandeld (o.a. uitspraak binnen zes maanden en geen beroepsgronden na afloop van de beroepstermijn). Dit geldt in elk geval voor woningbouwprojecten van minimaal één woning.

Kritiek van de Afdeling advisering

De Afdeling advisering vindt het ontwerpbesluit complex vormgegeven en is daar kritisch over. Zo bevatten de regels voor betaalbaarheidseisen meerdere hoofdregels en uitzonderingen voor meerdere bestuurslagen, op verschillende momenten. Dat komt de uitvoerbaarheid niet ten goede. Daarbij wijst de Afdeling advisering erop dat gemeenten veel in regionaal verband moeten afstemmen, bijvoorbeeld over de huisvesting van urgent woningzoekenden. De deels overlappende overlegstructuren zijn ingewikkeld en leggen ook een grote last op overheden. De financiële haalbaarheid wordt hierdoor gespannen en de doelstelling om extra woningen te realiseren komt onder druk te staan. Bovendien heeft de regering de ambitie om regelgeving te vereenvoudigen en dat lukt nu niet. 

De Afdeling advisering loopt ook nog niet echt warm voor de procedurele versnellingen voor woningbouwprojecten en is huiverig voor uitbreiding van die categorie. De regering zinspeelt namelijk op snellere procedures voor projecten in de energietransitie, klimaatdoelstellingen en drinkwaterstructuur. Als echter steeds meer projecten worden aangewezen als 'zwaarwegend maatschappelijk belang', verliest dat zijn onderscheidende criterium. Bovendien leidt dat tot serieuze problemen voor de doorloopsnelheid van procedures bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Met andere woorden: als iedereen voorrang krijgt, komt niemand eerder aan de beurt.

Volgens de Afdeling advisering moet de oplossing voor een sneller proces worden gezocht in het voortraject (planvorming en afstemming) van de besluitvorming en niet door ingrijpen in beroepsprocedures. Al met al luidt het advies aan de regering dan ook om het ontwerpbesluit te heroverwegen, ten behoeve van een eenvoudiger stelsel voor een slagvaardige uitvoering.

Hoe nu verder?

De wetgever is aan zet en moet beslissen of en hoe het ontwerpbesluit wordt aangepast. Wij houden je op de hoogte. Wil je meer weten over de Wet versterking regie volkshuisvesting en het Besluit versterking regie volkshuisvesting? Neem dan gerust contact met ons op.