Grensoverschrijdend herstructureren: De cruciale rol van werknemers, ondernemingsraden en vakbonden
10-11-2025
Grensoverschrijdende herstructureringen (fusies, splitsingen en omzettingen) zijn omvangrijke procedures die niet alleen intensieve afstemming met buitenlandse counsels vragen, maar ook veel vragen oproepen over de mogelijkheden en interpretatie van de Nederlandse wet.
In deze vijfde blog in de serie over grensoverschrijdend herstructureren gaan wij in op aandachtspunten op een ander rechtsgebied, namelijk in het arbeidsrecht. In deze blog leest u meer over wat de rol is van de werknemers, ondernemingsraad en vakbonden.
Hoe is de inspraak van werknemers geregeld bij grensoverschrijdende fusies?
Werknemers hebben inspraak bij belangrijke beslissingen binnen de onderneming die invloed hebben op hun werk, arbeidsomstandigheden of arbeidsvoorwaarden. Via de ondernemingsraad of andere vertegenwoordiging kunnen werknemers meedenken en adviseren over bijvoorbeeld reorganisaties, fusies of veranderingen binnen de organisatie. Het zorgt ervoor dat hun belangen worden meegenomen in de besluitvorming.
Uitgangspunt is dat de nationale medezeggenschapsregels van de lidstaat waar de vennootschap na de grensoverschrijdende fusie gevestigd is van toepassing zijn. Bij een inbound fusie betekent dit dat in principe de Nederlandse medezeggenschapsregels van toepassing zijn. De inspraak van de werknemers kan verdeeld worden in drie fases. Deze fases worden beschreven in het tweede blog.
Als aan één van de uitzonderingen wordt voldaan, is er de verplichting om een BOG (hierna gedefinieerd) op te richten.
De regels rondom medezeggenschap zijn niet beperkt tot grensoverschrijdende fusies; zij zijn ook van toepassing bij grensoverschrijdende splitsingen en omzettingen.
Het is dus belangrijk om vanaf de start rekening te houden met de toepasselijke nationale medezeggenschapsregels. Bij een inbound fusie moet worden voldaan aan de WOR, terwijl bij outbound fusies mogelijk Europese regels van toepassing zijn. Het vroegtijdig betrekken van de ondernemingsraad of een andere personeelsvertegenwoordiging kan bijdragen aan een soepel proces en het voorkomen van juridische complicaties.
Wat gebeurt er in de voorbereidende fase van een grensoverschrijdende fusie?
Al in de voorbereidende fase worden de ondernemingsraad en vakorganisaties bij de herstructurering betrokken. Uiterlijk zes weken voordat de algemene vergadering of het bestuur een besluit neemt over de fusie, moet de ondernemingsraad worden geïnformeerd over de voorgenomen fusie en het fusievoorstel. Als er geen ondernemingsraad is, moeten in plaats daarvan de werknemers worden geïnformeerd.De ondernemingsraad heeft vervolgens tot uiterlijk vijf werkdagen vóór het besluit over de fusie de gelegenheid om zijn opmerkingen in te dienen.
Het fusievoorstel moet onder andere het tijdpad van de fusie en de waarschijnlijke gevolgen van de fusie bevatten. Hiernaast wordt (voor zover van toepassing) informatie over de procedure van de vennootschappelijke medezeggenschap opgenomen. Voor de ondernemingsraad (of de werknemers) wordt dit in de toelichting (als dit van toepassing is) aangevuld met werknemersgerelateerde onderdelen.
De ondernemingsraad heeft vervolgens de mogelijkheid om opmerkingen te delen over het fusievoorstel en - indien van toepassing - de toelichting.
Hiernaast moeten de verplichtingen op grond van de WOR in acht worden genomen. De ondernemingsraad zal bij een grensoverschrijdende fusie waarschijnlijk het adviesrecht op grond van artikel 25 WOR toekomen. Het advies moet op een zodanig tijdstip worden gevraagd dat het een wezenlijke invloed kan hebben op het uiteindelijke besluit.
Naast de adviesaanvraag moet op grond van de SER-fusiegedragsregels de fusie worden gemeld aan de vakbonden. Opmerkingen van de vakbonden of de ondernemingsraad zullen worden bijgevoegd in de toelichting. Deze opmerkingen zijn onder andere beschikbaar voor de aandeelhouders en de notaris.
Het is dus cruciaal om in deze voorbereidende fase al aan alle informatie- en adviesverplichtingen te voldoen. Er zal tijdig een gedetailleerd fusievoorstel opgesteld moeten worden en gedeeld met ondernemingsraad en vakbonden. Dit voorkomt vertragingen en mogelijke juridische geschillen later in het proces.
Wat gebeurt er in de besluitvormende fase van een grensoverschrijdende fusie?
In de besluitvormende fase speelt de ondernemingsraad doorgaans geen actieve rol meer, tenzij deze beroep instelt bij de Ondernemingskamer op grond van artikel 26 WOR tegen een besluit dat ingaat tegen zijn advies. De adviezen en opmerkingen van de ondernemingsraad en vakorganisaties kunnen echter nog steeds van invloed zijn op het uiteindelijke fusiebesluit, afhankelijk van de situatie en het proces.
Hoewel de ondernemingsraad in deze fase minder actief betrokken is, blijft het belangrijk om eerder gegeven adviezen zorgvuldig te wegen in de besluitvorming. Houd rekening met mogelijke juridische stappen van de ondernemingsraad als er wordt afgeweken van een negatief advies.
Wat gebeurt er in de uitvoerende fase van een grensoverschrijdende fusie?
In de uitvoerende fase van een outbound fusie beoordeelt de notaris voorafgaand aan het afgeven van het pre-verrichtingsattest of alle vormvoorschriften zijn nageleefd (zoals ook omschreven in het tweede blog). Onderdeel van deze beoordeling is het door de ondernemingsraad gegeven advies en de gemaakte opmerkingen van de ondernemingsraad en/of vakbonden. In geval van een inbound fusie wordt deze beoordeling mede gebaseerd op het attest opgesteld in de lidstaat van vertrek.
Het is essentieel om ervoor te zorgen dat alle vereiste documenten, inclusief adviezen en opmerkingen van de ondernemingsraad en de vakbonden, volledig en tijdig beschikbaar zijn voor de notaris. Dit voorkomt vertraging en waarborgt dat aan alle juridische vereisten wordt voldaan.
Welke uitzonderingen zijn er op de nationale medezeggenschapsregels bij grensoverschrijdende fusies?
Als het toepasselijke nationale recht geen specifieke medezeggenschapsregels kent voor een outbound fusie, kan het voorkomen dat de medezeggenschap van een van de fuserende partijen wordt omzeild. Om dit te voorkomen, moet de medezeggenschap bij de fusie worden geregeld volgens de Europese medezeggenschapsregeling en moet een bijzondere onderhandelingsgroep (hierna: BOG) worden opgericht als sprake is van één van de volgende uitzonderingen.
Uitzondering 1:
Als de fuserende vennootschap ten minste 4/5 van de nationale drempel voor werknemersmedezeggenschap heeft, valt deze onder de Europese regeling. Dit houdt in dat een Nederlandse vennootschap met 80 werknemers of meer, die outbound fuseert, verplicht is een BOG in te stellen.
Uitzondering 2:
Als de medezeggenschapsregeling na de outbound fusie niet hetzelfde niveau van medezeggenschap waarborgt, moet er ook een BOG worden ingesteld. Deze uitzondering zal vrijwel altijd van toepassing zijn wanneer een Nederlandse structuurvennootschap outbound fuseert, aangezien de Nederlandse ondernemingsraad een aanbevelingsrecht heeft bij de benoeming van alle commissarissen of niet-uitvoerende bestuurders.
Uitzondering 3:
De Europese regeling is van toepassing als de nationale medezeggenschapswetgeving van de vestigingsplaats van de gefuseerde onderneming niet zorgt voor gelijke medezeggenschapsrechten voor werknemers van vestigingen in andere lidstaten. Deze uitzondering komt vaak voor, omdat medezeggenschapsregelingen meestal alleen gelden voor de vestiging in de betreffende lidstaat.
Het is dus belangrijk om vooraf te (laten) beoordelen of de fusie onder één van deze uitzonderingen valt. Als dit het geval is, moet tijdig een BOG worden opgericht om te voldoen aan de Europese medezeggenschapsregels. Dit voorkomt juridische complicaties en waarborgt dat werknemersmedezeggenschap correct wordt geregeld.
Wat is de rol van de bijzondere onderhandelingsgroep (BOG)?
Als aan een van de bovenstaande uitzonderingen wordt voldaan, moet een BOG, bestaande uit werknemers, worden opgericht die gaat onderhandelen met het bestuur van de fuserende partijen. Het doel van deze onderhandelingen is om een overeenkomst te bereiken die de werknemersmedezeggenschap na de fusie regelt. De BOG kan besluiten om de onderhandelingen niet aan te gaan of tussentijds te beëindigen. In dat geval wordt het nationale recht van de verkrijgende partij van toepassing.
Als er een verplichting is om een BOG op te richten, dan is het zaak om goed voorbereid te zijn op onderhandelingen met deze BOG.
Conclusie
Grensoverschrijdende herstructureringen brengen complexe juridische en medezeggenschapsrechtelijke vraagstukken met zich mee, waarbij de rol van werknemers(vertegenwoordigers), ondernemingsraden en vakbonden essentieel is. Het is van groot belang om deze partijen tijdig te betrekken in alle fasen van het proces en te voldoen aan de wettelijke verplichtingen, zoals adviesrechten van de ondernemingsraad en meldingen aan vakbonden op grond van de SER-fusiegedragsregels. Een zorgvuldig en juridisch correct proces, dat zowel nationale als Europese medezeggenschapsregels respecteert, is cruciaal voor een succesvolle herstructurering.
Door tijdig juridisch advies in te winnen en zorgvuldig alle verplichtingen na te leven, kunnen juridische risico’s worden geminimaliseerd en daarmee een goede bijdrage worden geleverd aan een succesvolle afronding van uw grensoverschrijdende fusie.
Deze blog is geschreven door Marjolijn van Deventer, Stijn van Lummel en Pauline van Hecke. Heeft u vragen naar aanleiding van een van onze blogs over grensoverschrijdend herstructureren, neemt u dan gerust contact met Marjolijn van Deventer of Pauline van Hecke op.
