Legal Update
Sneller stroom: Besluit procedurele versnellingen elektriciteitsprojecten per 1 oktober 2026 in werking
Netcongestie vormt op dit moment een belangrijke uitdaging voor ontwikkelingen. Door de beperkte capaciteit op het elektriciteitsnet moeten bedrijven regelmatig wachten op een aansluiting, kunnen projecten vertraging oplopen en staat ook de uitvoering van de energietransitie onder druk. Netbeheerders, gemeenten, provincies en het Rijk werken volop aan de verzwaring en uitbreiding van het net. Het Besluit procedurele versnellingen elektriciteitsprojecten moet hen daarbij helpen. Het Besluit treedt in werking per 1 oktober 2026 en zal tot 1 januari 2032 in werking blijven.
Wat regelt het Besluit procedurele versnellingen elektriciteitsprojecten?
Het Besluit haakt in op de al bestaande grondslag voor procedurele versnellingen in artikel 16.87a van de Omgevingswet. Dit artikel is ingevoerd met de Wet Regie volkshuisvesting. Lees daarover meer in onze blog 'Wet versterking regie volkshuisvesting: procesrechtelijke versnellingen en aanpassingen'.
In artikel 16.87a Omgevingswet is bepaald dat bij Algemene Maatregel van Bestuur besluiten kunnen worden aangewezen voor categorieën projecten, waarvan de versnelde uitvoering noodzakelijk is vanwege zwaarwegende maatschappelijke belangen. Denk bijvoorbeeld aan woningbouwprojecten. Het doel hiervan is dat projecten sneller van de grond komen doordat de procedures rondom besluiten worden ingekort.
Het Besluit procedurele versnellingen elektriciteitsprojecten is zo'n Algemene Maatregel van Bestuur waarin besluiten worden aangewezen waarop procedurele versnellingen van toepassing zijn. Het Besluit wijst bepaalde besluiten aan die nodig zijn om op korte termijn de netcongestie te verlichten en op lange termijn de energietransitie mogelijk te maken.
Voor welke projecten en besluiten gelden de procedurele versnellingen?
De aangewezen besluiten zien op de aanleg, de uitbreiding, het onderhoud en de aanpassing van een transmissie- of distributiesysteem voor elektriciteit met een spanningsniveau van minimaal 21 kV. Dit omvat in de kern drie categorieën projecten: grote hoogspanningsprojecten (220/380 kV), landelijke hoogspanningsprojecten (110/150 kV) en regionale middenspanningsprojecten (21/25/50 kV).
Voor de grootschalige elektriciteitsprojecten maakt het Besluit weinig verschil. Grootschalige elektriciteitsprojecten hoogspanningsverbindingen komen namelijk via de projectprocedure tot stand (voorheen de rijkscoördinatieregeling in de Wet ruimtelijke ordening). Op een rijksprojectprocedure zijn de procedurele versnellingen al van toepassing. Het Besluit ziet op projecten die niet zijn aangewezen voor de rijksprojectprocedure, maar wel van groot belang zijn voor het aanpakken van de netcongestie. De grootste impact zal dan ook bij de regionale middenspanningsgsprojecten liggen, waarvoor besluiten op decentraal niveau worden genomen.
Het Besluit voorziet in procedurele versnellingen voor specifiek twee soorten besluiten:
- De vaststelling of de wijziging van een omgevingsplan
- De beslissing op een aanvraag om een omgevingsvergunning voor een technische bouwactiviteit of voor een omgevingsplanactiviteit, bestaande uit:
- De (ruimtelijke) bouwactiviteit en het in stand houden en gebruiken van het te bouwen bouwwerk; of
- Het gebruiken van een locatie voor het verrichten van een activiteit als bedoeld onder a; of
- Het gebruiken van een locatie voor het in stand houden en gebruiken van een werk, geen bouwwerk zijnde
Wat zijn de procedurele versnellingen?
Het gaat om de volgende vier procedurele versnellingen:
- Het huidige beroep in twee instanties wordt vervangen door beroep in één instantie bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
- De Afdeling moet in beginsel binnen zes maanden na ontvangst van het verweerschrift uitspraak doen
- Het beroep wordt versneld behandeld (afdeling 8.2.3 Awb)
- De mogelijkheid tot het instellen van pro forma beroep wordt uitgesloten
En andere besluiten en projecten dan?
Door de strikte afbakening van projecten waarop het Besluit van toepassing is, namelijk alleen op elektriciteitsnetten en -stations met bijkomende werken, vallen veel andere elektriciteitsprojecten buiten de boot. Denk bijvoorbeeld aan windparken, zonneparken, wind op zee-projecten of andere elektriciteitsproductie-installaties.
Ook het type besluiten waarop de procedurele versnellingen van toepassing zijn, is nogal strikt afgebakend. Wel zijn er (beperkte) mogelijkheden om niet aangewezen besluiten te laten meelopen met aangewezen besluiten, namelijk door het indienen van een meervoudige aanvraag of door toepassing van de coördinatieregeling van titel 3.5 van de Awb.
Wij kunnen ons voorstellen dat bewust is gekozen voor een beperkt toepassingsbereik van het Besluit, omdat goed moet worden gemotiveerd waarom een bepaalde categorie van projecten in aanmerking moet komen voor procedurele versnellingen. Dit geldt ook voor de besluiten die vervolgens binnen zo'n project worden genomen. De procedurele versnellingen hadden echter ook behulpzaam kunnen zijn voor andere typen projecten en besluiten. Uit de totstandkoming van het Besluit begrijpen wij dat bij deze afweging een rol heeft gespeeld dat de procedurele versnellingen een lastenverzwaring zullen opleveren voor de Afdeling. De Afdeling zal immers vaker moeten oordelen als beroepsrechter in eerste en enige aanleg en zal bovendien in beginsel binnen zes maanden uitspraak moeten doen.
Wij kijken uit naar de praktijkervaringen met deze procedurele versnellingen.
Werk je aan projecten die te maken hebben met het elektriciteitsnet? Dan is het goed om na te gaan of de besluiten voor het project onder de aanwijzing vallen en welke procedurele voordelen het Besluit kan bieden. Ons team denkt graag mee over de mogelijkheden.
