Geldt het leerstuk van schaarse rechten ook voor begrotingssubsidies?
24-07-2025
Op woensdag 23 juli 2025 deed de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State een interessante uitspraak in het kader van het leerstuk schaarse rechten. Gemeenten en provincies moeten bij het verstrekken van een subsidie in beginsel mededingingsruimte bieden bij het verdelen van schaarse subsidiemiddelen. Dat geldt ook als het gaat om een begrotingssubsidie.
Maar wat is een begrotingssubsidie precies? En waarom is deze uitspraak voor de praktijk zo relevant? In deze Legal Update gaan wij daar nader op in.
Een begrotingssubsidie
In de gemeentelijke begroting voor het jaar 2024 had de gemeente Peel en Maas opgenomen dat er een jaarlijkse subsidie zou worden verleend aan Stichting Vorkmeer. Deze subsidie kwam voort uit een op Rijksniveau vastgestelde subsidieregeling om sport, bewegen en cultuurparticipatie binnen gemeenten te bevorderen. Gemeenten kunnen op basis van deze regeling extra geld krijgen om Rijksbeleid uit te voeren.
Het college van B&W had aan Stichting Vorkmeer een subsidie toegekend. Het (maximale) subsidiebedrag, evenals de naam van de ontvanger waren in de gemeentelijke begroting voor het jaar 2024 opgenomen. Daarmee was sprake van een zogeheten subsidiebegroting in de zin van artikel 4:23, derde lid, onder c, van de Awb.
Uitgangspunten bij schaarse rechten is het bieden van mededingingsruimte
In dit concrete geval was er ook een andere partij (Negen B.V.) die aanspraak had willen maken op deze gemeentelijke subsidie. Dit bedrijf verrichte soortgelijke werkzaamheden als de Stichting waaraan het subsidiebedrag werd verleend. De aanvraag voor de subsidie door Negen B.V. werd echter afgewezen. Dit tot ongenoegen van deze partij omdat er geen openbare, transparante en eerlijke procedure zou zijn gevolgd bij de verlening van de subsidie. Zij krijgen daarin gelijk bij de Afdeling.
De Afdeling zet in deze uitspraak uiteen dat bij de verdeling van schaarse subsidiemiddelen door het bestuur op enige wijze aan (potentiële) gegadigden ruimte moet worden geboden om mee te dingen naar de beschikbare subsidiemiddelen. Deze rechtsnorm berust op het gelijkheidsbeginsel en strekt tot het bieden van gelijke kansen. In dit kader is de zogeheten 'Vlaardingen-uitspraak' een bekende uitspraak.
Uit deze Vlaardingen-uitspraak volgt dat de verplichting om mededingingsruimte te bieden kan worden beperkt door het wettelijk voorschrift dat in de subsidie voorziet. Uit het wettelijk voorschrift, of in ieder geval de geschiedenis van de totstandkoming daarvan, moet blijken dat het belang van het bieden van mededingingsruimte is meegewogen.
Schaarse subsidiemiddelen
Dat voor een begrotingssubsidie geen wettelijk voorschrift nodig is waarin is geregeld voor welke activiteiten subsidie kan worden verstrekt en dat een vertegenwoordigend lichaam, zoals de gemeenteraad, de begroting vaststelt, betekent niet dat het bestuursorgaan bij de verstrekking van begrotingssubsidies geen gelijke kansen hoeft te bieden.
Anders dan bij subsidies die zijn verleend op basis van de wet, waarbij een beperking van mededingingsruimte in die wet moet zijn geregeld, kan de verstrekker van een begrotingssubsidie de ruimte begrenzen om mee te dingen. De Afdeling sluit hierbij aan bij de zogeheten Didam I- en Didam II-arresten van de Hoge Raad.
Als bij voorbaat vaststaat of redelijkerwijs mag worden aangenomen dat er op grond van objectieve, toetsbare en redelijke criteria slechts één serieuze gegadigde is voor de subsidie, kan een begrotingssubsidie aan deze serieuze gegadigde worden verstrekt. Voor het bieden van mededingingsruimte moet de subsidieverstrekker zijn voornemen dan wel minimaal acht weken van tevoren bekendmaken, zodat iedereen daarvan kennis kan nemen. Daarbij moet de subsidieverstrekker deugdelijk motiveren waarom er slechts één serieuze gegadigde in aanmerking komt voor de subsidie op grond van deze criteria. Op deze manier worden aan potentieel gegadigden gelijke kansen geboden.
In dit geval gaat het mis voor het college van B&W van Peel en Maas. De Afdeling oordeelt dat niet deugdelijk is gemotiveerd waarom Stichting Vorkmeer op basis van objectieve, toetsbare en redelijke criteria de enige serieuze gegadigde is. Het college van B&W moet dan ook opnieuw op de subsidieaanvraag van Stichting Vorkmeer beslissen en kan daarvoor een tenderprocedure opzetten of de subsidie aan de enige serieuze gegadigde verlenen.
Relevantie voor de praktijk
Deze uitspraak kan de nodige consequenties hebben voor gemeenteraden en provinciale staten die gebruik maken van begrotingssubsidies. Het is niet langer mogelijk om in de begroting uitsluitend de subsidieontvangers op te nemen met het daarbij behorende subsidieplafond. Het uitgangspunt is dat mededingingsruimte zal moeten worden geboden aan alle potentiële gegadigden. Als het bestuursorgaan van mening is dat er op basis van objectieve, toetsbare en redelijke criteria slechts één serieuze gedaagde is, zal dit deugdelijk moeten worden gemotiveerd. Dat zal in de praktijk een uitdaging zijn.
Meer weten over dit onderwerp? Neem dan contact op met een van onze specialisten.
