Van een lekkende winbag tot de aanleg van een fietspad: De specifieke zorgplicht in de praktijk

De afgelopen periode deed de rechtbank Oost-Brabant interessante uitspraken over het leerstuk van de specifieke zorgplicht (ECLI:NL:RBOBR:2026:5990 en ECLI:NL:RBOBR:2026:6238). Deze uitspraken leveren interessante inzichten op voor de praktijk.

Uitspraak van 21 augustus 2026 (lekkende winbag)

In deze zaak heeft het college aan twee partijen een last onder dwangsom opgelegd op grond van een overtreding van artikel 2.11 Besluit activiteiten leefomgeving ("Bal"), nadat er ter plaatse bodemverontreiniging was ontstaan door het opslaan van zogenoemd spuiwater van (chemische) luchtwassers in een 'winbag'. 

De rechtbank oordeelt vervolgens wie als overtreder kan worden aangewezen. Uit de artikelen 2.10 en 2.11 Bal volgt dat de specifieke zorgplicht rust 'op degene die de milieubelastende activiteit verricht'. De rechtbank zoekt voor de uitleg van deze zinsnede aansluiting bij de regels over de normadressaat van de omgevingsvergunning (artikel 5.37 Ow). Concreet houdt dit in dat degene die een activiteit feitelijk heeft verricht als overtreder kan worden aangemerkt. Ook blijkt uit de uitspraak dat het enkel verrichten van een deelactiviteit niet automatisch betekent dat een partij normadressaat is van de specifieke zorgplicht. 

Uitspraak van 28 augustus 2026 (aanleg fietspad)

In deze zaak heeft het college van GS aan het college van Valkenswaard een omgevingsvergunning verleend voor de aanleg van een fietspad. Een milieuvereniging heeft vervolgens twee verzoeken om preventief handhavend optreden ingediend, waarin zij onder meer betoogde dat de aanleg in strijd zou zijn met de specifieke zorgplicht zoals opgenomen in artikel 11.27 Bal. 

Voor de werkzaamheden waren maatregelen opgenomen in een quickscan en een aanvullende quickscan. Ook waren er voorschriften verbonden aan de omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit. Volgens de voorzieningenrechter leeft de gemeente artikel 11.27 Bal na wanneer zij zich houdt aan de maatregelen en aan de voorschriften. 

In deze uitspraak komt nog aan de orde of de gemeente als opdrachtgever verantwoordelijk was voor haar ingeschakelde werknemers voor het schenden van de specifieke zorgplicht. In de nota van toelichting bij het Bal is aangegeven dat de normadressaat ervoor zorgt dat werknemers of andere bedrijven die binnen de activiteit in zijn opdracht deelactiviteiten verrichten, de regels naleven. De voorzieningenrechter oordeelt op basis daarvan dat de gemeente in ieder geval verantwoordelijk is voor het handelen van de door haar ingeschakelde aannemers en hulppersonen. Als de gemeente Valkenswaard (of de door haar ingeschakelde hulppersonen) maatregelen of aanbevelingen in de beide quickscans niet opvolgt, handelt de gemeente in strijd met artikel 11.27 van het Bal.

Les voor de praktijk

Uit deze uitspraken kunnen (voorzichtige) lessen worden getrokken: 

1. Het is van groot belang goed na te gaan wie precies de overtreder is, namelijk degene die de milieubelastende activiteit verricht en (eind)verantwoordelijk is. 
2. Ook degene die een activiteit feitelijk verricht kan als overtreder van de specifieke zorgplicht worden aangemerkt. 

Het is afwachten of de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State deze lijn van de rechtbank Oost-Brabant zal volgen. 

Meer weten over dit onderwerp? Neem dan contact op met één van onze specialisten.