Thema Coronavirus VBK

Q&A Coronavirus: Commerciële Contracten & Litigation

Levert het coronavirus overmacht op?

Overmacht houdt in dat het niet nakomen van de (contractuele) afspraken door de omstandigheden niet toerekenbaar is. Om te kunnen beoordelen of sprake is van overmacht, is allereerst van belang of partijen daarover specifieke afspraken hebben gemaakt. Soms is in de (algemene) voorwaarden van het contract opgesomd welke situaties overmacht opleveren.

Als partijen geen afspraken hebben gemaakt over overmacht, dan vallen partijen bij overeenkomsten die door het Nederlands recht worden beheerst, terug op de Nederlandse wet. Of sprake is van overmacht hangt dan af van de specifieke omstandigheden van het geval.

Vragen die rijzen zijn bijvoorbeeld: ‘in hoeverre heeft de overheid maatregelen opgelegd?’, ‘kan de overeenkomst op een andere manier dan oorspronkelijk het plan was, alsnog worden nagekomen en, zo ja, welke meerkosten moet ik dan eventueel voor eigen rekening nemen?’, ‘hebben partijen de huidige situatie voorzien toen zij de overeenkomst sloten?', 'valt dit onder het ondernemersrisico?' en 'hoe problematisch is het – bijvoorbeeld voor het functioneren van vitale beroepen – als er niet wordt nagekomen?'.  

In ieder geval moet duidelijk zijn dat het vanwege de coronacrisis écht niet meer mogelijk of onredelijk bezwarend is om de afspraken na te komen en dat partijen dat niet hebben voorzien. Is dat het geval? Dan is het zeker denkbaar dat de coronacrisis overmacht oplevert.

Wat zijn de gevolgen van overmacht?

Soms worden de gevolgen van een beroep op overmacht geregeld in het contract. Om de precieze gevolgen vast te kunnen stellen, moet dus allereerst worden gekeken naar eventuele afspraken die partijen daarover hebben gemaakt. Partijen zijn in beginsel vrij om hierover afspraken te maken. Afspraken die in de omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn, moeten echter buiten beschouwing worden gelaten.

Als in het contract niet van de wet is afgeweken, geldt het volgende. Bij een geslaagd beroep op overmacht kan de wederpartij niet afdwingen dat de overeenkomst wordt nagekomen en heeft de wederpartij in beginsel geen recht op vergoeding van de schade die hij lijdt door de niet-nakoming. Wel zou de wederpartij de overeenkomst in sommige gevallen kunnen ontbinden. De Nederlandse wet kent namelijk de mogelijkheid om de overeenkomst te ontbinden, óók als sprake is van overmacht.

Welke mogelijkheden biedt een beroep op onvoorziene omstandigheden?

Naast een beroep op overmacht, bestaat ook nog de mogelijkheid van aan beroep op onvoorziene omstandigheden (art. 6:258 BW).

Voor een geslaagd beroep op onvoorziene omstandigheden is nodig dat (1) sprake is van zodanige omstandigheden, dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet mag verwachten en (2) partijen bij het sluiten van de overeenkomst geen rekening hebben gehouden met deze omstandigheden. Is daarvan sprake? Dan kunnen partijen de rechter vragen om de gevolgen van de overeenkomst te wijzigen of deze (gedeeltelijk) te ontbinden. In de rechtspraak wordt terughoudend omgegaan met het honoreren van een beroep op onvoorziene omstandigheden.

Soms kan een heronderhandelingsplicht worden geconstrueerd. Partijen kunnen bijvoorbeeld bepleiten dat de huidige omstandigheden een verplichting meebrengt om opnieuw over de overeenkomst te onderhandelen en/of dat de omstandigheden moeten leiden tot een 50/50 verdeling van de kosten.

Daarnaast kan de huidige situatie er toe leiden dat onderhandelingen toch nog kunnen worden afgebroken, ook al bevinden zij zich in een stadium waarin dit partijen normaal gesproken niet meer vrij zou staan.

Mijn contractspartij komt zijn verplichtingen niet meer na en beroept zich op overmacht, wat kan ik doen?

Als uw contractspartij zich op overmacht beroept, moet u zich allereerst afvragen of dat in de omstandigheden terecht is. Als uw leverancier bijvoorbeeld niet meer levert omdat hij zelf van leveranciers afhankelijk is die door de coronacrisis niet meer (kunnen) leveren, levert dat (tenzij een dergelijke situatie in de overeenkomst als overmacht betiteld is) niet automatisch ook overmacht voor uw contractuele wederpartij op.

In het algemeen geldt dat u van uw contractspartij mag verwachten dat hij zich ook in de huidige omstandigheden inspant om de met u gesloten overeenkomst na te komen, zelfs al kost dat een redelijk bedrag extra.

Kan uw contractspartij gedurende een bepaalde tijd of überhaupt niet meer nakomen, dan wel omdat maatregelen van de overheid daaraan in de weg staan, dan wel om andere redenen? Dan bestaan er mogelijkheden om de overeenkomst te ontbinden. Ook in dit geval is het echter van belang om naar de contractsbepalingen te kijken. Die kunnen deze mogelijkheid uitsluiten. Daarnaast spelen de beginselen van redelijkheid en billijkheid een rol.

Door het coronavirus, kan ik mijn verplichtingen niet meer nakomen, wat kan ik doen?

Als u contractuele verplichtingen niet meer kunt nakomen door de coronacrisis (ook niet via een omweg) kunt u mogelijk een beroep doen op overmacht. Een beroep daarop zal als u een verplichting heeft om te betalen, minder snel slagen dan bij andere verplichtingen (zoals levering). Ten aanzien van de nakoming van betalingsverplichtingen kan namelijk in veel gevallen betoogd worden dat dit behoort tot het ondernemersrisico.

Uw wederpartij kan besluiten de overeenkomst buitengerechtelijk te ontbinden. In dat geval kunt u proberen in onderhandeling te treden over (bijvoorbeeld) het delen van de kosten met uw wederpartij, bijvoorbeeld via een beroep op onvoorziene omstandigheden (zie hierboven).

Bij een beroep op overmacht verdient het in sommige gevallen de aanbeveling om de wederpartij op de hoogte te stellen van de verhindering en het effect daarvan op uw nakomingsmogelijkheden. Als het Weens Koopverdrag op de overeenkomst van toepassing is (bij internationale koopovereenkomsten), bent u verplicht om dit op korte termijn te doen (artikel 79 lid 4). Houdt u er wel rekening mee, dat een eenzijdig beroep op overmacht zonder uitnodiging om er samen uit te komen, de onderhandelingen op scherp kan zetten.

Ik wil een nieuwe overeenkomst sluiten, waar moet ik rekening mee houden?

Bij het uitonderhandelen van nieuwe contracten is aan te bevelen om (de gevolgen van) de coronacrisis expliciet als overmacht in de zin van 6:75 BW te bestempelen en, met name in de positie van opdrachtnemer, het recht op ontbinding in geval van overmacht uit te sluiten of te limiteren. Voor ontbinding is immers toerekenbaarheid van de tekortkoming niet vereist.

Hoe kan ik samen met mijn wederpartij onze bestaande overeenkomst aanpassen?

Ook bij bestaande overeenkomsten kan het wenselijk zijn tussentijds een regeling overeen te komen over de gevolgen van de coronacrisis voor een van partijen of voor beiden. Dat kan gerealiseerd worden door middel van een addendum of side letter op de overeenkomst.

Indien een contract, een resultante is van een aanbestedingsprocedure, moet het leerstuk van de wezenlijke wijziging [RV1] in acht worden genomen indien aanpassingen worden doorgevoerd (als gevolg van Coronacrisis).

Meer informatie

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:

Marcel Ruygvoorn
+31 30 25 95 646
marcelruygvoorn@vbk.nl

Mariska Nijenhof-Wolters
+31 30 25 95 618
mariskanijenhof@vbk.nl