Samenleving verbroken? Vergeet dan niet uw testament te wijzigen

06-05-2020

Stel: u heeft jaren geleden samengewoond en uw partner benoemd tot (enig) erfgenaam. U vergeet na het verbreken van de samenleving uw testament te wijzigen en komt te overlijden. Erft uw ex-partner dan uw vermogen? Over deze vraag heeft het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden zich op 17 maart 2020  uitgesproken.

Casus

De feiten waren als volgt. Erflaatster is in 2017 overleden. Zij was ongehuwd en kinderloos. In 1982 heeft zij een testament gemaakt. In dit testament benoemde zij haar toenmalige vriend tot enig erfgenaam en executeur. De toenmalige vriend heeft tegelijkertijd een spiegelbeeldig testament op laten stellen.
Zij deden dit met het oog op hun samenwoning. Vijf jaar na het opstellen van de testamenten is de samenleving verbroken. Erflaatster heeft haar testament nadien nooit gewijzigd. Haar ex-vriend heeft zijn testament wel herroepen toen hij ging trouwen met zijn nieuwe partner. 

Erflaatster komt 35 jaar later te overlijden. Als haar testament boven water komt, blijkt haar toenmalige vriend nog als erfgenaam en executeur te zijn genoemd. Deze ex-vriend wenst de nalatenschap te aanvaarden, ongeacht het feit dat zij al lange tijd geen relatie meer hadden. De broers en zussen van erflaatster verzetten zich hiertegen en vragen een verklaring voor recht dat niet de ex-partner, maar zij enig erfgenamen van erflaatster zijn.

Vonnis van de rechtbank

In eerste aanleg heeft de rechtbank Midden-Nederland geoordeeld dat het de bedoeling van de erflaatster was om haar vermogen na te laten aan haar ex-vriend. Dat stond immers in haar testament en het testament is nooit gewijzigd. De broers en zussen van de erflaatster zijn het hier niet mee eens en hebben hoger beroep ingesteld. Zij stellen dat het niet de bedoeling van hun zus is geweest om haar ex-partner aan te wijzen als erfgenaam en executeur. De relatie was al ruim 35 jaar verbroken en de ex-partners zijn nadien niet bevriend gebleven. 

De wet

De Nederlandse wet kent – sinds de invoering van het nieuwe erfrecht op 1 januari 2003 - precies voor dit type situatie artikel 4:52 BW. Op grond van dit artikel vervalt de benoeming van de ex-echtgenoot als executeur of erfgenaam in een testament nadat partijen gescheiden zijn, tenzij uit het testament nadrukkelijk anders volgt. Deze bepaling is alleen niet van toepassing op samenlevers. Artikel 4:52 BW zou in dit geval overigens ook niet van toepassing zijn geweest als partijen gehuwd waren geweest, omdat het testament vóór inwerkingtreding op 1 januari 2003 is opgesteld en erflaatster na inwerkingtreding is overleden. Gelukkig biedt artikel 4:46 lid 1 BW uitkomst. Dit artikel bepaalt dat bij de uitleg van het testament ook betrokken moet worden de omstandigheden waaronder de uiterste wil is opgemaakt.

Tussenuitspraak van het hof

Kan het hof alsnog de ex-vriend buiten spel zetten met behulp van artikel 4:46 lid 1 BW? Jazeker. Het hof zet artikel 4:46 lid 1 BW in om het testament uit te leggen en de bedoeling van erflaatster te volgen. Het hof gaat namelijk uit van het vermoeden dat erflaatster niet de bedoeling zal hebben gehad om haar ex-vriend als erfgenaam en executeur te benoemen nadat de relatie is verbroken. In het testament wordt bijvoorbeeld de term ‘vriend’ en niet '(ex-)vriend' gebruikt. De ex-vriend krijgt van het hof de gelegenheid om tegenbewijs te leveren. Hij dient het vermoeden te ontzenuwen. Als het hem lukt om bewijs aan te leveren dat zijn ex-vriendin hem heeft willen benoemen tot haar enige erfgenaam, ook al is de relatie al 35 jaar voorbij, dan erft hij alsnog haar vermogen.

Kortom, het is ten zeerste aan te raden om na verbreking van de samenleving direct uw testament aan te passen. Doet u dat niet, dan loopt u het risico dat uw ex-partner in geval van overlijden uw vermogen erft. 

Dit is een Legal Update van Froukje Dunki Jacobs en Els van Bruggen.

Download als pdf

Specialist(en)