Bewind en mentorschap of levenstestament?

09-04-2020

Onlangs heeft de Rechtbank Noord-Holland in twee zaken (ECLI:NL:RBNHO:2020:1171 en ECLI:NL:RBNHO:2020:1161) geoordeeld dat er noodzaak bestond voor het instellen van wettelijke beschermingsmaatregelen ondanks het bestaan van een levenstestament.

Het levenstestament

In een levenstestament kunt u door een notaris laten vastleggen wie uw zaken zal behartigen, wanneer u daar zelf niet meer toe in staat bent. Meestal wordt in een levenstestament twee volmachten verleend: één voor medische en persoonlijke aangelegenheden en één voor financiële zaken.

Wettelijke beschermingsmaatregelen

De wet kent vergelijkbare middelen. Als iemand zelf niet in staat is om beslissingen te nemen, kan de rechtbank een beschermingsmaatregel opleggen. Er zijn drie beschermingsmaatregelen denkbaar: curatele, beschermingsbewind en mentorschap.

  • Als er beschermingsbewind wordt ingesteld, beheert de bewindvoerder voortaan de financiële zaken. Dit lijkt dus op een financiële volmacht.
  • Een mentor mag beslissen over de medische en persoonlijke aangelegenheden. Mentorschap komt overeen met een medische/persoonlijke volmacht.
  • Curatele is de meest verstrekkende maatregel. Als iemand onder curatele staat, is deze persoon handelingsonbekwaam. Al diens zaken, zowel financieel, persoonlijk als medisch worden afgehandeld door de curator. Deze maatregel wordt alleen ingesteld als de combinatie van mentorschap en beschermingsbewind onvoldoende bescherming biedt.

Noodzaak wettelijke beschermingsmaatregelen ondanks levenstestament

Als er een levenstestament is opgesteld, is er in beginsel geen reden om andere wettelijke beschermingsmaatregelen zoals bewind en/of mentorschap uit te spreken. Via de volmachten heeft een persoon zelf al bepaald wie zijn medische en/of financiële zaken behartigt. Soms zijn er toch omstandigheden denkbaar, waarbij het noodzakelijk is om het levenstestament te passeren en een beschermingsmaatregel in te stellen. Er moet dan sprake zijn van gewichtige redenen. De Rechtbank Noord-Holland koos voor een praktische invalshoek: Biedt het levenstestament voldoende bescherming? Is het levenstestament in de praktijk wel uitvoerbaar/werkbaar?

Casus 1

In de eerste zaak ging de wilsonbekwame moeder met regelmaat verbintenissen aan die achteraf weer ongedaan moesten worden gemaakt door haar kinderen. Zij kon de consequenties van haar handelen niet overzien door haar geestelijke toestand. Ook maakte moeder vaak grote geldbedragen over aan haar (dominante en dwingende) zoon nadat hij op bezoek was geweest. In deze zaak werd bewind ingesteld. Het grote voordeel van bewind boven de bestaande financiële volmacht, is inschrijving in het openbare register. Vanaf de inschrijving is moeder handelingsonbevoegd en zij kan dus niet meer zelfstandig rechtshandelingen verrichten. Door het bewind wordt zij extra beschermd. Daarnaast waren de kinderen het niet eens over de woonplaats van moeder. Dit zorgde voor onrust. Daarom werd één van de kinderen benoemd tot bewindvoerder en mentor.

Casus 2

In de tweede zaak bestond er geen noodzaak om een bewindvoerder te benoemen. Moeder had haar zoon een financiële volmacht verleend. Er is niet gebleken dat de zoon de belangen van moeder niet goed behartigde. Dit lag anders bij de medische volmacht. Moeder had haar drie kinderen tezamen gevolmachtigd. In de praktijk werkte deze constructie niet. Er was sprake van veel onenigheid. De situatie was praktisch gezien niet werkbaar. Daarom is de zoon benoemd tot mentor.

Wie wordt er benoemd door de rechter?

De kantonrechter dient bij benoeming van een bewindvoerder of mentor in beginsel de uitdrukkelijke voorkeur van de betrokkene te volgen. Daarbij kan het levenstestament een belangrijke leidraad zijn als de betrokkene niet langer in staat is zijn of haar mening kenbaar te maken.  

Kortom, de rechter kan overgaan tot het instellen van bewind en/of mentorschap ondanks het bestaan van een levenstestament. Dit is mogelijk wanneer het levenstestament onvoldoende bescherming biedt aan de betrokkene of onuitvoerbaar is wegens onenigheid tussen de gevolmachtigden.

Dit is een Legal Update van Froukje Dunki Jacobs en Els van Bruggen.

Download als pdf

Specialist(en)