Afwijking van het versterferfrecht bij een concept testament mogelijk op grond van de redelijkheid en billijkheid

04-01-2024

Een testament is in beginsel pas rechtsgeldig als voldaan is aan de vormvereisten en het door de notaris is gepasseerd. Dit betekent dat men bij de notaris met het testament moet instemmen en moet ondertekenen. Op deze manier wordt gewaarborgd dat de wil van de betrokkene op het moment van het passeren van de akte overeenstemt met datgene wat in het testament is opgenomen. Dit biedt rechtszekerheid. Indien de erflater geen testament heeft opgemaakt, wijst de wet de erfgenamen aan. Dit heet ook wel het versterferfrecht. 

Welke waarde komt een concept testament toe?

Over de vraag welke waarde een concept testament toekomt waarin niet is voldaan aan bovenstaande vereisten, heeft de rechtbank Den Haag zich uitgesproken op 30 augustus 2023. De feiten waren als volgt. Erflaatster is in 2022 overleden. Zij was gehuwd en had twee kinderen uit een eerdere relatie. Als gevolg van dit huwelijk is de huidige partner (en stiefvader) op grond van het wettelijk versterferfrecht voor een derde deel erfgenaam in de nalatenschap van erflaatster. Bovendien krijgt de stiefvader als langstlevende echtgenoot de goederen van de nalatenschap, waaronder de woning. De kinderen hebben een niet opeisbare geldvordering op de stiefvader en kunnen (nog) geen betaling vorderen.

Volgens de kinderen stemmen deze gevolgen echter niet overeen met de wil van erflaatster. In dit geval bleek de wil van erflaatster allereerst uit het reeds in 2021 opgestelde concept testament, waarin de stiefvader is onterfd. Daarnaast was tussen erflaatster en de stiefvader de echtscheiding uitgesproken (maar nog niet ingeschreven). Bovendien blijkt uit meerdere verklaringen van verschillende personen dat erflaatster een testament had opgesteld om ervoor te zorgen dat de stiefvader geen aanspraak zou kunnen maken op haar vermogen. De kinderen beroepen zich om die reden op de redelijkheid en billijkheid en vorderen dat de stiefvader de rechten worden ontzegd die hem als echtgenoot op grond van het versterferfrecht zouden toekomen.

Redelijkheid en billijkheid in het erfrecht

De rechtbank overweegt als volgt. De redelijkheid en billijkheid hebben ook gelding in het erfrecht. Op grond hiervan kan een rechtsregel buiten toepassing worden gelaten indien toepassing ervan leidt tot onaanvaardbare gevolgen. Er moet dan sprake zijn van uitzonderlijke omstandigheden. De rechtbank verwijst vervolgens naar een uitspraak van het hof Den Haag. Hieruit kan worden afgeleid dat afwijking van het versterferfrecht naar aanleiding van een concept testament op grond van de redelijkheid en billijkheid mogelijk is. Er moet dan 'volstrekte zekerheid' zijn dat hetgeen is vastgelegd in het concept testament overeenstemt met de wil van de overledene op het moment van overlijden. Daar was in de situatie die voorlag bij het hof Den Haag onvoldoende sprake van.

Terug naar de casus

In de situatie waarover de rechtbank Den Haag recentelijk moest beslissen stemt hetgeen is vastgelegd in het concept testament wél voldoende overeen met de wil van erflaatster op het moment van haar overlijden. Volgens de rechtbank is er volstrekte zekerheid dat erflaatster de stiefvader wilde uitsluiten van haar nalatenschap en dat zij overtuigd was dat zij dit al had geregeld bij de notaris. De rechtbank acht het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar dat stiefvader zich tegenover eisers op zijn aanwijzing als erfgenaam en enig rechthebbende op de goederen krachtens het wettelijk versterferfrecht kan beroepen. 

De waarde van een (concept) testament

Kortom, het blijft van groot belang een testament te laten passeren bij de notaris. In uitzonderingsgevallen blijkt nu echter dat het op grond van de redelijkheid en billijkheid mogelijk is om af te wijken van het versterferfrecht naar aanleiding van een concept testament. Het is nu de vraag of meer rechters deze nieuwe lijn zullen volgen. We houden u van deze ontwikkelingen op de hoogte. 

Dit is een Legal Update van Simone de Graaff en Froukje Dunki Jacobs.

Download als pdf

Specialist(en)