Uitingsvrijheid versus de privacy van publieke figuren: nieuwswaarde kent grenzen!

Datum: 18 augustus 2015

Journalistiek wordt gekenmerkt door het recht op nieuwsvergaring, dat behoort tot de vrijheid van meningsuiting (artikel 10 EVRM). Hoewel aan journalisten hierin een bijzondere positie toekomt vanwege de taak om informatie van publiek belang te verspreiden en het recht van het publiek om deze informatie te ontvangen, kleven ook aan de uitingsvrijheid van journalisten beperkingen. Een voorbeeld hiervan is een recente uitspraak van de rechtbank Amsterdam, zoals hieronder nader zal worden toegelicht. 

Het betrof een zaak die door de (voormalig) Maastrichtse burgemeester Onno Hoes ("Hoes") was aangespannen tegen Powned en een destijds 20-jarige mediastudent. De feiten zijn (in kort) als volgt. De student kwam via Twitter in contact met Hoes en er volgden twee eetafspraken tussen de heren. Wat Hoes evenwel niet wist was dat de student door Powned tijdens deze afspraken werd voorzien van een verborgen camera en microfoon. Het heimelijk gemaakte beeld- en geluidsmateriaal van deze 'afspraakjes' is op 3 december 2014 door PowNews uitgezonden. Hoes start vervolgens een procedure bij de rechtbank, die een belangenafweging dient te maken tussen het recht op uitingsvrijheid van Powned en de student enerzijds en het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer ("privacy") van Hoes anderzijds. 

Voor de vraag of (heimelijke) informatievergaring en verspreiding is toegestaan heeft het Europese Hof in (o.a.) de zaak Axel Springer enkele gezichtspunten gegeven. Ten eerste moet worden bepaald of de informatie kon bijdragen aan het publieke debat. Vervolgens is voor de toelaatbaarheid van belang of de uitingen betrekking hadden op het privéleven van een persoon en of het een publiek figuur betreft. Indien sprake is van een publiek figuur heeft deze persoon doorgaans meer te dulden en zal minder snel het recht op privacy prevaleren. Daarnaast zijn de wijze van informatievergaring, de juistheid van de informatie en de gevolgen van de publicatie voor de persoon van belang. 

Terug naar de rechtbank. Door de rechtbank wordt vastgesteld dat Hoes zichzelf tot op zekere hoogte onderwerp van publiek debat heeft gemaakt door openbaar een verklaring over de gebeurtenissen af te leggen. Dit betekent echter niet dat Hoes in iedere situatie bedacht moet zijn op het heimelijk maken van film- en/of geluidsopnamen van die situatie. De kernvraag die beantwoord dient te worden is of de omstandigheid dat Hoes via sociale media (Twitter) contact heeft gelegd met de student en de intieme gesprekken die daarop volgden zodanige misstanden betroffen, dat dit de inbreuk op zijn privéleven rechtvaardigt. 

De rechtbank concludeert dat Hoes weliswaar een publieke figuur is, maar dat dit niet betekent dat er geen grenzen zijn. Zelfs niet als Hoes eraan heeft bijgedragen dat zijn privéleven onderwerp werd van het publieke debat. Volgens de rechtbank is er geen sprake van ernstige misstanden die alleen kon worden getoond met behulp van een verborgen camera. Hierin speelt mee dat onder het tweede filmpje een geluidsfragment van later die avond is gemonteerd, zodat een onjuiste beeldvorming wordt gecreëerd. Ook is relevant dat de student het betreffende materiaal al een aantal dagen eerder online had geplaatst. Powned heeft het voorgaande niet in haar besluit tot uitzending betrokken en dan ook, naar voorlopig oordeel van de rechtbank (in incident), onrechtmatig jegens de burgemeester gehandeld. Powned wordt ertoe verplicht ervoor te zorgen dat het betreffende materiaal niet meer online te vinden is en dient het materiaal voor nader onderzoek aan Hoes te verstrekken. Hierna zal het debat tussen partijen worden hervat waarna een definitieve beslissing zal volgen. 

Deze uitspraak toont aan dat zelfs bij uitingen ten aanzien van publieke figuren - die doorgaans meer te dulden hebben - de vrijheid van meningsuiting van de pers wel degelijk zijn grenzen kent. 

Dit is een Legal Update van Iris Jansen. Klik hier voor pdf. 

Voor meer informatie: 

Iris Jansen
+31 30 259 55 78
irisjansen@vbk.nl