Bouwrecht
NEN-normen onverbindend; Bouwbesluit op losse schroeven
Veiligheid, bruikbaarheid, energiezuinigheid
en bescherming van het milieu zijn belangrijke zaken in de bouw.
Om te verzekeren dat overal in Nederland volgens dezelfde maatstaven
wordt gebouwd worden alle bouwaanvragen getoetst aan het Bouwbesluit.
Het Bouwbesluit bevat honderden NEN-normen.
Kostbare normen
Op de normen rust een auteursrecht van het Nederlands Normalisatie
Instituut (NNI), dat de normen ontwikkelt. Dat betekent dat je
een NEN-norm moet aanschaffen om daarvan te kunnen kennisnemen.
Het ontwikkelen van de normen kost geld, dat het NNI door de uitoefening
van zijn auteursrecht financiert. Nu gaat het niet om schokkende
bedragen per normblad, maar de kosten lopen behoorlijk op als
je er een aantal nodig hebt. Niet alleen dat; ook verschijnen
er regelmatig nieuwe versies, die je ook moet afnemen om aan de
normen te kunnen blijven voldoen.
Staat gedagvaard
Deze gang van zaken is een doorn in het oog van verschillende
ondernemingen. Een bouwadviesbureau nam de handschoen op en dagvaardde
de Staat der Nederlanden. Het bureau vroeg de Rechtbank Den Haag
om uit te spreken dat de NEN-normen niet verbindend zijn. Dat
wil zeggen dat de normen niet gelden. Volgens het bureau gelden
de normen niet omdat zij niet zijn bekendgemaakt zoals dat verplicht
is voor wet- en regelgeving. Het is een rechtsstatelijk beginsel
dat alle wetten en regelingen worden bekendgemaakt op een manier
die voor iedereen toegankelijk is.
Vonnis Rechtbank
De Rechtbank heeft het bureau in het vonnis van 31 december 2008(1)
volledig gelijk gegeven en de NEN-normen onverbindend verklaard.
Volgens de Rechtbank zijn NEN-normen - de naam zegt het al - normen,
die algemeen verbindend kunnen worden. Normen zijn algemeen verbindend
als zij voor iedereen in beginsel gelijke werking hebben en door
een orgaan worden vastgesteld dat zijn bevoegdheid aan de wet
of aan de Grondwet ontleent. De Kroon, die het Bouwbesluit vaststelt
en wijzigt, is daartoe bevoegd.
Bekendmaking
essentieel
Er ontbreekt slechts één essentiële stap, die verhindert dat de
NEN-normen algemeen verbindend worden: de bekendmaking van de
normen in het Staatsblad. Omdat de normen niet worden bekendgemaakt,
wordt niet voldaan aan de grondwettelijke eis dat alle algemeen
verbindende voorschriften moeten worden bekendgemaakt. Zonder
bekendmaking treden de normen niet in werking.
De gelijkwaardigheidsbepaling in het Bouwbesluit, die bepaalt
dat de NEN-norm niet hoeft te worden nageleefd als het zelfde
resultaat ook op een andere manier kan worden bereikt, brengt
hierin geen verandering. Om het zelfde resultaat te kunnen behalen
moet je immers ook eerst kennisnemen van de NEN-norm, omdat die
norm als het toetsingskader geldt.
Consequenties
Een glashelder betoog met een onontkoombare conclusie. Maar wat
betekent het vonnis in de praktijk van alledag? Mijns inziens
heeft het vonnis zeer ernstige gevolgen. Ook al is het vonnis
gewezen tussen twee bepaalde partijen, toch betekent onverbindendverklaring
allereerst dat het vonnis werking en gelding heeft voor iedereen
die door het Bouwbesluit wordt geraakt, dat wil zeggen: alle colleges
van burgemeester en wethouders, alle aanvragers van bouwvergunningen
en alle eigenaren van bouwwerken. Door de onverbindendheid wordt
het hart uit twee belangrijke artikelen uit de Woningwet gehaald.
Bouwvergunningen
In artikel 44 van de Woningwet wordt onder andere bepaald dat
bouwvergunningen die niet voldoen aan het Bouwbesluit moeten worden
geweigerd. Stel dat een bouwaanvraag op deze grond wordt geweigerd.
Het weigeringsbesluit móet wel verwijzen naar een NEN-norm, die
niet in acht wordt genomen. Maar omdat die NEN-norm geen gelding
heeft, is het weigeringsbesluit zelf ook ongeldig! Dat betekent
dat het Bouwbesluit geen toetsingskader meer kan zijn voor bouwaanvragen.
Alle regels over de veiligheid van gebouwen, energieprestatienormen
en andere regels staan op dit moment op losse schroeven.
Handhaving
Ook voor bouwvergunningen die conform het Bouwbesluit zijn verleend,
zijn er ongewenste consequenties. Bouwers of eigenaren die bepaalde
eisen uit het Bouwbesluit te kostbaar of anderszins bezwarend
vinden, kunnen die normen sinds 1 januari 2009 negeren. Artikel
2 van de Woningwet dat bepaalt dat het verboden is een bouwwerk
te bouwen of te (laten) veranderen op een wijze die leidt tot
strijd met het Bouwbesluit, is niet meer toe te passen. Indien
de strijdigheid ontstaat door het niet in acht nemen van een NEN-norm
kan handhaving van de NEN-nom dan ook niet meer rechtsgeldig plaatsvinden.
Hoe nu verder?
Vanzelfsprekend heeft de Staat hoger beroep ingesteld. Op de uitslag
daarvan zullen we nog wel enige tijd moeten wachten. Tot die tijd
blijft er onzekerheid over de vraag, wat nu de stand is in handhavings-
en weigeringszaken. Het Ministerie van VROM heeft intussen louter
sussende geluiden laten horen. Ook dat is vanzelfsprekend. Volgens
het Ministerie zijn de functionele eisen uit het Bouwbesluit op
geen enkele wijze aangetast. Het lijkt me dat dit standpunt op
zijn zachtst gezegd op gespannen voet staat met het vonnis van
de rechtbank.
Uitspraak
rechter dringend nodig
Slechts de rechter kan op korte termijn duidelijkheid kan geven
over de status van de NEN-normen in het Bouwbesluit, hetzij aan
de hand van een besluit tot verlening of weigering van een bouwvergunning,
hetzij in een geschil over de handhaving van de normen. Wat hiervoor
nodig is, is een partij die ook duidelijkheid wil hebben en een
advocaat met de juiste juridische argumentatie. Van Benthem &
Keulen zal u graag van dienst zijn.
(1)Rechtbank te 's-Gravenhage 31 december
2008, LJN BG8465 (via rechtspraak.nl)
Recht toe Recht aan,
nr. 1 2009
Mr C. Visser, Van Benthem & Keulen
N.V.
e-mail: cvisser@vbk.nl
tel.: 030-2595521